समाजात वावरताना आपण अनेकदा ऐकतो की, “मुलगी म्हणजे परक्याचं धन” किंवा “वडिलांच्या संपत्तीवर फक्त मुलाचाच अधिकार असतो.” पण खरंच असं असतं का? वडिलांच्या मालमत्तेवर मुलीचा हक्क असतो की नाही, हा प्रश्न अनेकदा आपल्याला संभ्रमात टाकतो.
अनेक मुलींना आणि पालकांनाही याबद्दलचा खरा कायदा माहीत नसतो. म्हणूनच, आजच्या या पोस्टमध्ये आपण कोणतीही अवघड कायदेशीर भाषा न वापरता, अगदी सोप्या शब्दांत जाणून घेणार आहोत की कायदा नेमका काय सांगतो. ही माहिती प्रत्येक कुटुंबासाठी खूप महत्त्वाची आहे, त्यामुळे ती शेवटपर्यंत नक्की वाचा.
हिंदू उत्तराधिकार कायदा काय सांगतो?
मित्रांनो, मालमत्तेवरील अधिकारांसाठी १९५६ मध्ये ‘हिंदू उत्तराधिकार कायदा’ लागू करण्यात आला. या कायद्याचा मुख्य उद्देशच हा होता की कुटुंबातील संपत्तीचे वाटप योग्य पद्धतीने व्हावे.
सुरुवातीला यात काही त्रुटी होत्या, पण २००५ मध्ये या कायद्यात एक अत्यंत महत्त्वाचा बदल (सुधारणा) करण्यात आला. या बदलानुसार, वडिलांच्या संपत्तीवर जेवढा हक्क एका मुलाचा असतो, अगदी तेवढाच हक्क मुलीचाही असतो! कायद्याने मुलींच्या हक्कांना मोठी ताकद दिली असून, संपत्तीत मुलगा आणि मुलगी असा कोणताही भेदभाव आता उरलेला नाही.
लग्नानंतर मुलीचा हक्क संपतो का?
हा प्रश्न अनेक विवाहित महिलांच्या मनात असतो. तर याचे स्पष्ट उत्तर आहे – नाही! २००५ च्या कायद्यातील बदलानुसार, मुलीला कुटुंबाची ‘समान वारसदार’ मानले गेले आहे. याचा सरळ अर्थ असा की, मुलीचे लग्न झाले असले तरीही तिच्या माहेरच्या (वडिलांच्या) संपत्तीवरील तिचा कायदेशीर हक्क अजिबात संपत नाही. लग्नानंतरही ती वडिलांच्या संपत्तीत समान वाट्याची हक्कदार असते.
पण… मुलगी वडिलांच्या संपत्तीवर केव्हा दावा करू शकत नाही?
ही बाब समजून घेणे सर्वात महत्त्वाचे आहे. संपत्तीचे दोन प्रकार असतात: एक म्हणजे पिढीजात (वडिलोपार्जित) चालत आलेली संपत्ती आणि दुसरी म्हणजे वडिलांनी स्वतःच्या कष्टाने कमावलेली संपत्ती.
- स्वकष्टार्जित संपत्ती: जर तुमच्या वडिलांनी स्वतःच्या पैशाने एखादी जमीन खरेदी केली असेल, घर बांधले असेल किंवा फ्लॅट घेतला असेल, तर ती त्यांची स्वतःची ‘कमावलेली’ मालमत्ता असते.
- अशा मालमत्तेवर वडील त्यांचा पूर्ण अधिकार गाजवू शकतात. ते त्यांच्या इच्छेनुसार ही संपत्ती मुलाला, मुलीला, पत्नीला किंवा अगदी कोणत्याही बाहेरच्या व्यक्तीला देऊ शकतात.
- जर वडिलांनी त्यांच्या स्वतःच्या कष्टाने कमावलेल्या संपत्तीतून मुलीला (किंवा मुलालाही) वाटा देण्यास नकार दिला, तर तिथे मुलगी किंवा मुलगा कोणताही कायदेशीर दावा करू शकत नाही.
थोडक्यात सांगायचे तर: वडिलोपार्जित (आजोबा-पणजोबांकडून आलेल्या) संपत्तीत मुलीचा हक्क मुलाइतकाच असतो, पण वडिलांनी स्वतः कमावलेली संपत्ती ते कोणाला द्यायची याचा निर्णय सर्वस्वी त्यांचा असतो.
मित्रांनो, ही अत्यंत महत्त्वाची आणि प्रत्येकाला माहीत असावी अशी माहिती आहे. तुमच्या नातेवाईकांना आणि मैत्रिणींना जागरूक करण्यासाठी ही पोस्ट नक्की शेअर करा!
