अनेकदा आपण सरकारी योजनांसाठी फॉर्म भरतो, आपला नंबरही लागतो, पण जेव्हा पैसे यायची वेळ येते तेव्हा ते बँक खात्यात जमाच होत नाहीत. यामागचे सर्वात मोठे कारण काय असेल? तर ते म्हणजे तुमचे बँक खाते ‘DBT’ (Direct Benefit Transfer) शी लिंक नसणे.
भारत सरकारने विविध कल्याणकारी योजनांचे पैसे, सबसिडी आणि अनुदानाचा लाभ थेट शेतकऱ्यांपर्यंत आणि लाभार्थ्यांपर्यंत पोहोचवण्यासाठी डायरेक्ट बेनिफिट ट्रान्सफर (DBT) सिस्टीम सुरू केली आहे. यामुळे आता कोणत्याही एजंटकडे किंवा सरकारी ऑफिसमध्ये खेटे न मारता, हक्काचे पैसे थेट बँक खात्यात जमा होतात. ही सिस्टीम 1 जानेवारी 2013 रोजी सुरू झाली होती, जिचा मुख्य उद्देश योजनांमध्ये पारदर्शकता आणणे हाच आहे.
पण ही सिस्टीम नक्की काम कशी करते आणि याला बँक खाते लिंक करणे का गरजेचे आहे? चला सविस्तर समजून घेऊया.
डायरेक्ट बेनिफिट ट्रान्सफर (DBT) म्हणजे काय?
DBT (Direct Benefit Transfer) म्हणजे थेट लाभ हस्तांतरण. सोप्या भाषेत सांगायचे तर, ही एक अशी सिस्टीम आहे ज्याद्वारे सरकारकडून मिळणारी आर्थिक मदत, सबसिडी किंवा अनुदान थेट तुमच्या बँक खात्यात पाठवले जाते.
पूर्वी सरकारी पैसे अनेक विभागांमधून आणि अधिकाऱ्यांच्या हातातून फिरत यायचे. यामुळे पैसे मिळायला खूप उशीर व्हायचा आणि भ्रष्टाचारही व्हायचा. पण आता DBT मुळे सरकार एका क्लिकवर हजारो शेतकऱ्यांच्या खात्यात थेट पैसे जमा करते.
DBT सिस्टीम कशी काम करते?
या सिस्टीममध्ये सरकार सर्वात आधी एखाद्या योजनेसाठी पात्र असलेल्या लाभार्थ्यांचा डेटा ‘आधार कार्ड’ द्वारे व्हेरिफाय करते. सर्व माहिती बरोबर असेल, तर संबंधित रक्कम थेट इलेक्ट्रॉनिक फंड ट्रान्सफर (EFT) द्वारे संबंधित बँक खात्यात पाठवली जाते.
पण यात एक सर्वात मोठी अट आहे – तुमचे बँक खाते आधार कार्डशी जोडलेले (Link) असणे अनिवार्य आहे. जर तुमचे खाते आधारशी लिंक नसेल आणि बँकेत DBT सर्व्हिस चालू नसेल, तर सबसिडी किंवा इतर लाभाचे पैसे खात्यात जमा होणार नाहीत आणि ते परत जातील.
शेतकऱ्यांना आणि सामान्यांना DBT चे काय फायदे आहेत?
- थेट फायदा: सर्वात मोठा फायदा म्हणजे पैशांची थेट खात्यात जमावट. मध्ये कोणताही एजंट किंवा मध्यस्थ नसल्याने पूर्ण पैसे लाभार्थ्याला मिळतात.
- वेळेची बचत: सरकारी मदतीसाठी किंवा पैशांसाठी कोणाचीही शिफारस लावावी लागत नाही. पैसे न अडकता वेळेवर मिळतात.
- शेतीसाठी मदत: वेळेवर पैसे आल्याने शेतकऱ्यांना खते, बियाणे किंवा शेतीची अवजारे खरेदी करणे सोपे जाते. पैशांअभावी शेतीची कामे रखडत नाहीत.
- आर्थिक सुरक्षा: बँकिंग सिस्टीमशी जोडले गेल्यामुळे शेतकऱ्यांना पीक कर्ज, विमा आणि इतर फायनान्शियल सुविधांचा लाभ घेणे सोपे होते.
- भ्रष्टाचाराला आळा: पैसे थेट खात्यात येत असल्याने फसवणूक किंवा बनावट खात्यांमध्ये पैसे जाण्याची शक्यता जवळपास संपुष्टात आली आहे.
DBT चा लाभ घेण्यासाठी काय करावे?
जर तुम्हाला कोणत्याही सरकारी योजनेचा (उदा. पीएम किसान, पीक विमा, गॅस सबसिडी) लाभ घ्यायचा असेल, तर खालील स्टेप्स फॉलो करा:
- बँक खाते उघडा: तुमचे कोणत्याही राष्ट्रीयीकृत किंवा मान्यताप्राप्त बँकेत खाते असणे आवश्यक आहे.
- आधार लिंक करा: तुमच्या बँकेत जाऊन बँक खाते आधार कार्डशी लिंक करा आणि त्यांना तुमचे खाते ‘NPCI’ किंवा ‘DBT’ ला मॅप (Map) करायला सांगा.
- कागदपत्रे जमा करा: जवळच्या आपले सरकार सेवा केंद्रावर (CSC Center) किंवा कृषी कार्यालयात जाऊन योजनेचा फॉर्म भरा. यासाठी आधार कार्ड, जमिनीचा 7/12 आणि 8अ उतारा, बँक पासबुकची झेरॉक्स आणि मोबाईल नंबर गरजेचा असतो.
- एकदा का कागदपत्रांचे व्हेरिफिकेशन झाले की, तुमचे नाव DBT लाभार्थ्यांच्या यादीत जोडले जाईल आणि योजनेचे पैसे थेट खात्यात येऊ लागतील.
काही अडचणी आणि उपाय
DBT मुळे खूप मोठा फायदा झाला असला तरी, ग्रामीण भागात काही वेळा इंटरनेट किंवा नेटवर्कच्या समस्येमुळे ऑनलाइन फॉर्म भरताना अडचणी येतात. अनेकदा आधार लिंक करताना नावात बदल असणे, चुकीचा अकाउंट नंबर देणे किंवा सर्व्हर डाऊन असल्यामुळे पैसे खात्यात येत नाहीत. अशा वेळी घाबरून न जाता, बँकेत जाऊन आपली KYC अपडेट करून घेणे हाच सर्वोत्तम मार्ग आहे. सरकारही या सिस्टीममधील तांत्रिक अडचणी दूर करण्यासाठी सतत प्रयत्न करत आहे.
बँक खाते DBT शी लिंक करणे का गरजेचे आहे?
तुमचे बँक खाते DBT शी लिंक नसेल, तर तुम्ही सरकारी योजनेसाठी पात्र असूनही तुम्हाला एक रुपयाही मिळणार नाही. त्यामुळे कोणत्याही तांत्रिक चुकीमुळे किंवा छोट्याशा हलगर्जीपणामुळे आपले हक्काचे पैसे बुडू देऊ नका. आजच बँकेत जा आणि आपले खाते आधार आणि DBT सिस्टीमशी लिंक असल्याची खात्री करा.
एक छोटीशी चूक आणि सरकारी योजनेचे पैसे थांबतील! त्यामुळे जागृत राहा आणि वेळेवर आपले बँक खाते अपडेट ठेवा.
