शहरात नोकरी शोधण्यापेक्षा किंवा कमी पगारात राबण्यापेक्षा गावातच राहून स्वतःचा व्यवसाय सुरू करण्याचा विचार करताय? जर तुमचं उत्तर ‘हो’ असेल, तर ही माहिती खास तुमच्यासाठी आहे.
ग्रामीण भागात आज व्यवसायाच्या अनेक नवनवीन संधी निर्माण होत आहेत. विशेषतः सरकारी योजनांच्या मदतीने मध्यमवर्गीय कुटुंबातील तरुणही आता यशस्वी उद्योजक बनू शकतात. आज आपण अशा ३ भन्नाट व्यवसायांची माहिती घेणार आहोत, जे तुम्ही १० लाखांपेक्षा कमी भांडवलात सुरू करू शकता आणि यासाठी सरकारकडून मोठी आर्थिक मदतही मिळते.
१. बायोगॅस सेटअप (Biogas Plant)
सध्या गॅस सिलेंडरचे दर गगनाला भिडले आहेत. अशा वेळी ग्रामीण भागात बायोगॅस हा एक उत्तम आणि स्वस्त पर्याय बनला आहे. आपल्या देशातील सुमारे ६ लाख गावांमध्ये जनावरांचे शेण आणि शेतीतील कचरा मुबलक प्रमाणात उपलब्ध आहे. याच कचऱ्याचा वापर करून तुम्ही उत्तम कमाई करू शकता.
व्यवसायाचे मॉडेल कसे असेल?
- गुंतवणूक: ६ ते १० लाख रुपये.
- कच्चा माल: शेण, शेतीचे अवशेष, अन्नाचा कचरा (जो गावात मोफत किंवा अगदी कमी किंमतीत मिळतो).
- उत्पन्न: दररोज ५० ते १०० घरांना गॅस पुरवठा करून ८ ते १५ रुपये प्रति घनमीटर दराने तो विकू शकता. शिवाय गॅस तयार झाल्यानंतर उरणारे दर्जेदार खत विकून दरमहा २,००० ते ५,००० रुपयांचे अतिरिक्त उत्पन्नही मिळते.
सरकारी मदत आणि निधी
या व्यवसायासाठी सरकार भरपूर प्रोत्साहन देत आहे. २०२६-२७ च्या अर्थसंकल्पात बायोगॅससाठी ४५ कोटी रुपयांची तरतूद आहे. तुम्ही ३-५ लाख रुपयांचे मुद्रा कर्ज (८-१०% व्याजदर) घेऊ शकता. कृषी पायाभूत सुविधा निधीतून (AIF) ३% व्याज सवलतीसह २ लाख रुपये मिळतात. तसेच, MNRE कडून प्रति घनमीटर १० ते १५ हजार रुपयांपर्यंत अनुदानही दिले जाते.
२. ई-कचरा संकलन आणि प्राथमिक प्रक्रिया केंद्र
मोबाईल, टीव्ही, लॅपटॉप यांचा वापर खेड्यापाड्यातही खूप वाढला आहे. जुने आणि खराब झालेले इलेक्ट्रॉनिक साहित्य (ई-कचरा) गोळा करणे हा आता एक मोठा व्यवसाय बनला आहे. भारतात दरवर्षी ३ दशलक्ष टनांपेक्षा जास्त ई-कचरा तयार होतो, पण फक्त २०% कचऱ्यावरच योग्य प्रक्रिया होते.
व्यवसायाचे मॉडेल कसे असेल?
- गुंतवणूक: ५ ते ८ लाख रुपये.
- काय करायचे?: आसपासच्या ५ ते १० गावांमधून जुने इलेक्ट्रॉनिक सामान गोळा करायचे आणि त्याचे वर्गीकरण करून मोठ्या कंपन्यांना किंवा रिसायकलिंग युनिट्सना (जसे की C-MET) विकायचे.
- उत्पन्न: ई-कचरा गोळा करणाऱ्या केंद्रांना एका किलोमागे २० ते ८० रुपये सहज मिळतात.
सरकारी मदत
सरकारच्या नॅशनल क्रिटिकल मिनरल्स मिशन (NCCM) अंतर्गत ई-कचरा व्यवस्थापनाला मोठी चालना मिळत आहे. या बिझनेससाठी तुम्ही १ ते २ लाख रुपयांचे मुद्रा कर्ज घेऊ शकता. सूक्ष्म आणि लघु उद्योगांसाठी असलेल्या MSI-SPICE योजनेचाही तुम्ही लाभ घेऊ शकता.
३. बायोमास ब्रिकेट आणि पेलेट निर्मिती
शेतातील पेंढा किंवा उसाची पाचट जाळण्याऐवजी त्यातून पैसा कमावण्याची ही एक भन्नाट आयडिया आहे. शेतातील काडीकचऱ्यापासून मौल्यवान इंधन (ब्रिकेट्स/पेलेट्स) तयार करण्याचा व्यवसाय सध्या खूप वेगाने वाढत आहे. वीटभट्ट्या, चहाचे मळे आणि स्थानिक उद्योगांमध्ये याला मोठी मागणी आहे.
व्यवसायाचे मॉडेल कसे असेल?
- गुंतवणूक: १२ ते १८ लाख रुपये (हा व्यवसाय थोडा मोठा आहे, पण यात सरकारी मदत मोठी मिळते).
- कच्चा माल: शेतकऱ्यांकडून मोफत किंवा ५००-८०० रुपये प्रति टन दराने शेतीचा कचरा विकत घेणे.
- उत्पन्न: मशीनमधून ताशी २०० ते ५०० किलो ब्रिकेट्स तयार होतात. बाजारात हे ब्रिकेट्स ४,५०० ते ६,५०० रुपये प्रति टन दराने विकले जातात.
सरकारी मदत आणि निधी:
पंतप्रधान जीवन (PM JI-VAN) योजनेतून या प्रकल्पांना मोठा निधी मिळतो. तुम्ही मुद्रा योजनेतून १० लाख रुपयांपर्यंत कर्ज घेऊ शकता. तसेच CLCSS अंतर्गत १५% अनुदानासह १ कोटी रुपयांपर्यंत कर्ज उपलब्ध होऊ शकते.
नफा किती होणार?
सुरुवातीला व्यवसाय जम बसवायला थोडा वेळ लागू शकतो. मात्र दोन ते अडीच वर्षांत हा व्यवसाय वेगाने वाढेल. सर्व खर्च वजा जाता तुम्ही दरमहा ३०,००० ते ५५,००० रुपयांची निव्वळ बचत करू शकता.
