Union Budget 2026-27 for Agriculture: केंद्रीय अर्थमंत्री यांनी २०२६-२७ चा अर्थसंकल्प सादर केला असून, यावर्षीच्या बजेटमध्ये Agriculture Sector साठी अनेक मोठ्या घोषणा करण्यात आल्या आहेत. वाढती महागाई, अवकाळी पाऊस आणि बाजारभावातील चढ-उतार यामुळे त्रस्त असलेल्या बळीराजाला या बजेटकडून मोठ्या अपेक्षा होत्या.
या लेखात आपण Budget 2026 Farmers संदर्भात सविस्तर माहिती घेणार आहोत. सरकारने कोणत्या योजनांवर भर दिला आणि कुठे शेतकऱ्यांची निराशा झाली? जाणून घ्या सविस्तर.
💰 कृषी क्षेत्रासाठी ‘महा’तरतूद (Big Boost for Agriculture)
यावर्षीच्या बजेटमध्ये सरकारने Rural Economy आणि शेतीला केंद्रस्थानी ठेवून भरीव निधीची तरतूद केली आहे. शेती आता केवळ ‘पारंपारिक’ न राहता ती ‘व्यावसायिक’ व्हावी, हा सरकारचा मुख्य उद्देश आहे.
- Agri-Infrastructure Fund: शेतमाल साठवणुकीसाठी कोल्ड स्टोरेज आणि गोदामांचे जाळे निर्माण करण्यासाठी विशेष निधी.
- Market Links: शेतकऱ्यांचा माल थेट जागतिक बाजारपेठेपर्यंत पोहोचवण्यासाठी नवीन धोरणे.
🌱 ‘हाय-व्हॅल्यू’ पिकांवर सरकारचा फोकस (High-Value Crops)
केवळ गहू-तांदूळ यांच्यावर अवलंबून न राहता शेतकऱ्यांनी Horticulture आणि Cash Crops कडे वळावे यासाठी सरकारने प्रोत्साहन दिले आहे.
- नारळ, काजू, कोको, आणि औषधी वनस्पतींसाठी विशेष क्लस्टर्स तयार केले जाणार आहेत.
- यामुळे निर्यातीतून (Export) शेतकऱ्यांना परकीय चलन आणि अधिक नफा मिळण्यास मदत होईल.
🤖 डिजिटल शेती आणि AI चा वापर (Digital Agriculture Mission)
बजेट २०२६ मध्ये Digital Farming वर सर्वाधिक भर देण्यात आला आहे. आता शेती केवळ अनुभवावर नाही तर डेटावर आधारित होणार आहे.
- AI in Farming: पिकांवरील रोगराई ओळखण्यासाठी आणि अचूक हवामान अंदाजासाठी Artificial Intelligence चा वापर वाढवला जाईल.
- Digital Public Infrastructure: शेतकऱ्यांना मोबाईलवर एका क्लिकवर जमिनीचा रेकॉर्ड, पीक विमा (Crop Insurance) आणि बाजारभाव उपलब्ध होतील.
☀️ सौर ऊर्जेने शेती होणार स्वस्त (Solar Power for Farmers)
विजेचे बिल आणि लोडशेडिंगच्या समस्येवर मात करण्यासाठी Kusum Scheme चा विस्तार करण्यात आला आहे.
- Solar Pumps: जास्तीत जास्त शेतकऱ्यांना सौर पंप उपलब्ध करून दिले जातील.
- Extra Income: शेतात सोलर पॅनेल लावून तयार झालेली जास्तीची वीज सरकारला विकून शेतकरी अतिरिक्त उत्पन्न मिळवू शकतील.
🌾 खत अनुदान आणि खत व्यवस्थापन (Fertilizer Subsidy)
खतांच्या वाढत्या किमती लक्षात घेता, सरकारने Fertilizer Subsidy कायम ठेवली आहे. यामुळे खतांच्या किमती नियंत्रणात राहतील. तसेच, ‘नॅनो युरिया’ आणि सेंद्रिय खतांच्या वापरासाठी विशेष प्रोत्साहन दिले जाणार आहे, ज्यामुळे जमिनीचा पोत (Soil Health) टिकून राहील.
🐄 जोडधंद्याला मोठी ताकद (Animal Husbandry & Dairy)
शेतीला जोडधंद्याची साथ मिळावी म्हणून Dairy and Fisheries क्षेत्रासाठी मोठी घोषणा करण्यात आली आहे.
- दुग्धव्यवसायासाठी नवीन प्रोसेसिंग युनिट्स.
- पशुपालनासाठी स्वस्त दरात कर्ज उपलब्ध करून दिले जाणार आहे.
❗ अपेक्षा पूर्ण झाल्या की निराशा? (Conclusion)
या बजेटमध्ये तंत्रज्ञान आणि भविष्यातील शेतीचा विचार केला असला तरी, काही मुद्द्यांवर शेतकरी नाराज आहेत:
- PM-Kisan Update: ‘पीएम-किसान’ योजनेचा हप्ता वाढवण्याची मागणी यंदाही पूर्ण झालेली नाही.
- MSP Guarantee: हमीभावाबाबत (Minimum Support Price) कायदेशीर हमी मिळावी, ही मागणी अद्याप प्रलंबित आहे.
निष्कर्ष: एकूणच Budget 2026 हे शेतीला आधुनिकतेकडे नेणारे आहे, पण मध्यमवर्गीय शेतकऱ्याला थेट आर्थिक मदतीची अधिक अपेक्षा होती.